„Upowszechnianie edukacji komputerowej w procesie rewalidacji jest dla dzieci i młodzieży specjalnej troski szansą na wyrównanie możliwości życiowych.”

                                                                                                                                                                                (Łaszczyk 2001, str.15”)

 

Technologie informatyczne są obecne we wszystkich dziedzinach życia, oznaczają liczne ułatwienia w funkcjonowaniu społecznym i zawodowym. Dla osób niepełnosprawnych stanowią szansę na zwiększenie samodzielności i aktywności życiowej. Niedostatek informacji jest jednym z najpoważniejszych problemów, którymi zmagają się niepełnosprawni, powoduje to bariery fizyczne i społeczne. Wykorzystanie technologii informacyjno– komunikacyjnej a zwłaszcza oprogramowania komputerowego może stać się niezbędnym narzędziem w pracach terapeutycznych, rehabilitacyjnych i rewalidacyjnych.

Zalety wykorzystania komputerów :

Ø     Komunikacja interpersonalna ze światem zewnętrznym – osoby niepełnosprawne często skazane są na stały pobyt w domu, a dzięki Internetowi mogą komunikować się ze światem, poznawać nowych ludzi, sprzyja to rozwojowi samooceny,

Ø     Źródło wiedzy – sprzyjającej rozwojowi intelektualnemu, osoby niepełnosprawne integrują się tworząc  internetowe „sieciowe” społeczności,

Ø     Narzędzie podnoszące kompetencje i kwalifikacje – oferta edukacyjna Internetu, praca w sieci, usługi i oferty dostępne przez sieć,

Ø     Środek terapeutyczny – programy zawierające ćwiczenia umiejętności np. przez wielokrotne powtarzanie za pomocą komputera ściśle określonych czynności, słów.

Wraz ze wzrostem możliwości sprzętu postępuje rozwój systemów operacyjnych oprogramowania użytkowego, takie firmy jak IBM, Apple, Sun, Microsoft wprowadzają do swych produktów modyfikacje i wypracowane standardy techniczne rozwiązań wspierających osoby niepełnosprawne. Także w związku z koniecznością indywidualnego traktowania potrzeb niewielkie firmy wyspecjalizowane w zagadnieniach inżynierii rehabilitacji podjęły produkcję sprzętu zindywidualizowanego oferując szeroki asortyment produktów dla osób niepełnosprawnych. Ceny jednak są niemałe ze względu na stosunkowo niedużą skalę produkcji.[1]

 

 

I. PROGRAM LUPA

1. Omówienie programu

Program Lupa to narzędzie zwiększające czytelność informacji wyświetlanych na ekranie, przeznaczone dla użytkowników z niewielkimi wadami wzroku. Program Lupa tworzy oddzielne okno, w którym wyświetlane są powiększone fragmenty ekranu. Aby poprawić widoczność, można również zmienić schemat kolorów okna (odwrócić kolory ekranu),  zmienić pozycję i rozmiar okna czyli poziom powiększenia.  Okno można przenosić, zmieniać jego rozmiar lub przeciągać do krawędzi ekranu i blokować.

Ø     Aby otworzyć program Lupa, kliknij przycisk Start, wskaż polecenie Wszystkie programy, wskaż polecenie Akcesoria, wskaż polecenie Ułatwienia dostępu, a następnie kliknij polecenie Program Lupa.

Ø     Dla osób, które nie potrafią i/lub nie mogą posługiwać się myszką możliwe jest uruchomienie programu przy użyciu klawiatury, (klawisze CTRL+ESC, naciśnij klawisz U(!popr.M), wpisz polecenie magnify, a następnie naciśnij klawisz ENTER.) LUB użyj kombinacji klawiszy Windows+U, następnie Alt+U
 

 Ø      Umieść wskaźnik myszy wewnątrz okna powiększenia. Kursor przybierze kształt ręki. Przeciągnij okno w żądane miejsce na pulpicie.

 Ø   Aby przenieść Lupę za pomocą klawiatury, należy naciskać klawisze ALT+TAB do momentu pojawienia się okna dialogowego Ustawienia programu Lupa, nacisnąć kolejno klawisze ALT+F6, klawisze ALT+SPACJA, a następnie klawisz E i użyć klawiszy strzałek do przeniesienia okna Lupy, a po umieszczeniu okna w żądanym

    Ø   miejscu nacisnąć klawisz ENTER.
 

2. Opcje programu
 

Ø      śledź kursor myszy  - polecenie to oznacza wyświetlanie w okienku Lupy powiększonego tekstu w ślad za wskaźnikiem myszy przesuwanym na ekranie;

Ø      śledź klawiaturę – powiększa obszar wokół punktu wstawienia (czyli w polu w którym będziemy pisać tekst) Po naciśnięciu klawisza TAB (do przodu) Shift+Tab (do tyłu) lub klawiszy strzałek fokus (okno aktywne) przemieszcza się, aby odzwierciedlić bieżącą pozycję na ekranie.

Ø      śledź edycję tekstu – powiększa tekst wokół punktu wstawienia podczas pisania (w aktywnym oknie)
 

Ø      odwróć kolory – dla osób które lepiej postrzegają kontrast białe na czarnym z obrazu widocznego na ekranie robi się negatyw,

Ø      uruchom zminimalizowane - Uruchamianie lupy przy zminimalizowanym oknie dialogowym jest przydatne, jeśli ustawiono już odpowiednie opcje. Można wtedy otwierać program i wyświetlać okno dialogowe Ustawienia programu Lupa tylko wtedy, gdy jest to potrzebne.

Ø      pokaż Lupę – wyświetla okno dialogowe Ustawienia programu Lupa


UWAGA!
Narzędzia ułatwień dostępu, dostarczane razem z systemem Windows, mają zapewniać minimalny poziom funkcji użytkownikom ze specjalnymi potrzebami. Większość użytkowników niepełnosprawnych powinna stosować do codziennego użytku programy o większej liczbie funkcji.

 

II. KLAWIATURA EKRANOWA

 

            Wielu niepełnosprawnych uczniów nie może precyzyjnie naciskać wybranych klawiszy, co powoduje blokowanie się programów. Często osoby niepełnosprawne nie mogą stosować w pisowni polskich znaków diakrytycznych ze względu na konieczność jednoczesnego przyciśnięcia kilku klawiszy. Najprostszym rozwiązaniem jest korzystanie z funkcji Ułatwienia, który znajduje się w programie Windows w Panelu Sterowania. Na karcie Klawisze trwałe – opcja ta powoduje, że klawisz Ctrl, Alt, Shift SA aktywne do naciśnięcia innego klawisza, eliminuje to konieczność naciskania dwóch klawiszy jednocześnie. Inną funkcją są Klawisze filtru umożliwiające ignorowanie przez klawiaturę przypadkowych naciśnięć klawiszy, można również ustawić szybkość powtarzania litery podczas trzymania klawisza oraz czasu reakcji na naciśnięcie. Klawisze przełączające sygnalizują dźwiękiem włączenie i wyłączenie klawiszy CapsLock, NumLock i ScrollLock. W systemie Windows XP ustawieniom tym służy program klawiatura ekranowa.

 

1. Omówienie programu 

Program Klawiatura ekranowa wyświetla na ekranie klawiaturę wirtualną, pozwalając użytkownikom z upośledzeniem funkcji motorycznych wpisywać dane za pomocą urządzenia wskazującego lub joysticka. Program posiada kilka opcji klawiatury np. numeryczną i standardową, wyświetlać klawiaturę z klawiszami w układzie regularnym lub w układzie blokowym, używać opcji Użyj dźwięku kliknięcia, i/lub funkcji Zawsze na wierzchu, aby klawiatura była zawsze wyświetlana przy przełączaniu programów lub okien.

·        Uruchomienie programu:
Ø      Aby otworzyć program klawiatura ekranowa, kliknij przycisk Start, wskaż polecenie Wszystkie programy, wskaż polecenie Akcesoria, wskaż polecenie Ułatwienia dostępu, a następnie kliknij polecenie klawiatura ekranowa.
Ø      Podczas używania programu klawiatura ekranowa okno programu, w którym znaki mają być pisane, musi być aktywne.

·        Ustawienia czcionki:
Ø      Otwórz program,
Ø      W menu Ustawienia kliknij polecenie Czcionka,
Ø      W oknie dialogowym Czcionka zaznacz czcionkę, styl czcionki i rozmiar czcionki.

2. Zasady działania: program oferuje trzy tryby wpisywania, które można wykorzystywać przy wprowadzaniu danych:

 

III. KREATOR UŁATWIEŃ DOSTĘPU

 

Kreator ułatwień dostępu systemu Windows XP pozwala dostosować pracę z systemem do potrzeb wzrokowych, słuchowych i motorycznych osób mającymi trudności z obsługą komputera w standardowych ustawieniach systemu.

Ø     Dla osób mających problemy z wzrokiem istnieje możliwość powiększenia tytułowych okien, menu (nie tekstu wewnątrz okienka) oraz wielkości ikonek, ustawienia kontrastów koloru, wielkości kursora, częstotliwości migania kursora,

Ø    Dla osób mających trudności z sprawnością ruchową ( chodzi o szybką i sprawną obsługą klawiatury (np. przy jednoczesnym użyciu kilku klawiszy naraz np. CTRL+Alt+Delete lub Alt+Tab) istnieje możliwość ustawienia pojedynczego naciskania klawiszy, ignorowania kilkakrotnego (przypadkowego) naciskania klawiszy, możliwość ułatwień przy korzystaniu z klawiatury, istniej możliwość skonfigurowania myszy,

Ø    Dla osób mających trudności z słyszeniem istniej możliwość generowania ostrzeżeń wizualnych podczas wydawania dźwięków, wyświetlania podpisów dla sygnałów dźwiękowych,

 

IV. INNE SPECJALISTYCZNE PROGRAMY – OPIS[2]

 

Programy powiększające tekst na ekranie

1. LUNAR – powiększenie obrazu 2-32 razy, powiększenie wybranego obiektu na części lub całym ekranie, automatyczne przesuwanie kursora do powiększonego pola. Lunar występuje w dwóch wersjach:

Wersja Lunar Plus powiększa i jednocześnie wypowiada za pomocą mowy syntetycznej tekst na ekranie. Mowa syntetyczna jest tu potraktowana pomocniczo - program nadaje się jedynie dla osób słabo widzących. Aby Lunar Plus mógł mówić po polsku należy zaopatrzyć się w jeden z polskojęzycznych syntezatorów mowy.

2. ZOOM TEXT 9 – powiększa, uwydatnia i czyta głosem syntetycznym wszystko, co znajduje się na ekranie komputera z niezrównaną jakością i łatwością, jest dostępny w dwóch odmianach:
 

  Magnifier – program powiększający
 MagReader – zintegrowany program powiększający i czytający ekran głosem syntetycznym

Funkcje:

 

Syntezatory mowy

 

1. Syntalk –  to oprogramowanie do generowania mowy syntetycznej pracujące w środowisku Microsoft®  Windows™ lub Linux. Synteza mowy polega na zamianie tekstu zadanego w postaci znakowej na wypowiedź w postaci dźwiękowej. Wypowiedź odtwarzana jest przez dowolne urządzenie dźwiękowe pracujące pod MS Windows lub Linux  (karta dźwiękowa, modem). SynTalk przystosowany jest do syntezy mowy w języku polskim. Skróty, słowa o nietypowej wymowie oraz słowa obcojęzyczne można wpisać do specjalnego słownika podając przy tym właściwą dla nich transkrypcję fonetyczną

2. Dual – jest programem czytającym ekran za pomocą mowy syntetycznej (screenreader) i powiększającym. Pozwala w pełni obsłużyć komputer osobie niewidomej.

Zalety Duala:
- prosta obsługa,
- całkowite spolszczenie,
- przystosowanie do poszczególnych aplikacji za pomocą skryptów,
- skrypty przygotowywane przez Harpo specjalnie dla polskich użytkowników i do      popularnych w Polsce aplikacji,
- podawanie informacji o formacie i atrybutach,
- obsługa tabel,
- obsługa Internetu,
- ułatwiające orientację znaczniki ustawiane na ekranie.

Mowa zawartego w komplecie syntezatora jest naturalną mową polską, o przyjemnym - "ludzkim" głosie. Poruszanie się w środowisku Widows jest bardzo proste, a miejsce kursora na ekranie oznajmiane jest za pomocą tonów muzycznych. Regulowane echo klawiatury pozwala zmieniać to, co będzie wymawiane przez syntezator: np. każdy klawisz, tylko klawisze liter, tylko całe wyrazy itp. Powiększenie obrazu na ekranie monitora można ustawiać w dowolny - dogodny dla siebie sposób: cały ekran, lupa, pasek, pasek nad kursorem itp. Automatyczne wygładzanie kształtów sprawia, że obraz jest wyraźny i czytelny. Można pracować w trybie pozytywu i negatywu.

2.Programy udźwiękawiające

Oprogramowanie

1. Logo -  Gry to zestaw dziewięciu programów wspomagających i uatrakcyjniających terapię logopedyczną dzieci z zaburzeniami mowy spowodowanymi uszkodzeniem słuchu lub innego pochodzenia. Istotną cechą LOGO-Gier w przypadku dzieci głuchych jest możliwość "ujrzenia" swego głosu na ekranie monitora. Oglądanie optycznego obrazu własnej wypowiedzi pozwala dziecku z wadą słuchu porównać ową wypowiedź z wypowiedzią prawidłową, a następnie dążyć do jak najlepszego dopasowania się do wzorca. Komputer pomaga w tym wypadku zlikwidować podstawową przeszkodę w nauce dzieci głuchych, jaką jest brak sprzężenia zwrotnego w trakcie mówienia. Naturalne, akustyczne sprzężenie zwrotne zostaje zastąpione sprzężeniem wizualnym.

LOGO-Tenis - gra służy ćwiczeniom modulacji wysokości głosu oraz intonacji wypowiedzi; polega na odbijaniu piłki od ścian przy pomocy palety, której położenie regulowane jest wysokością wypowiadanego do mikrofonu głosu.

MÓWIĄCE OBRAZKI to połączenie idei kolorowych plansz i naturalnych odgłosów otaczającego nas świata, tworzące uniwersalne narzędzie wspomagające terapię logopedyczną.

SFONEM - program należy do analitycznych programów logopedycznych, umożliwia bowiem badanie słuchu fonemowego u dzieci. Przeznaczony jest dla logopedów, glottodydaktyków, nauczycieli przedszkoli, psychologów, afazjologów. Przeprowadzany za pomocą programu test (opracowany przez prof. dr hab. Bronisława Rocławskiego) sprawdza, czy badana osoba słyszy różnice pomiędzy określonymi opozycjami fonemowymi (koza: kosa, zebra: żebra itp.). Program służy także kształceniu słuchu fonemowego, a zatem ćwiczeniu sprawności słyszenia.

2. Porusz Głową – Program narodził się z doświadczeń i obserwacji rozwoju dzieci. Jest adresowany do dzieci i młodzieży z dysleksją (trudnościami w czytaniu i pisaniu), nadpobudliwością, brakiem równowagi emocjonalnej, do osób niepełnosprawnych ruchowo, a także do dzieci z dezintegracją sensoryczną (brakiem współdziałania wszystkich systemów zmysłów ze sobą). Program ten może być wykorzystany do podniesienia umiejętności kształtowanych w trakcie edukacji szkolnej, tj. do usuwania deficytów w zakresie osiągnięć szkolnych i rozwojowych, jak również w celu zapobiegania tym niepożądanym zjawiskom.

 

Polecane adresy stron WWW

 

Ø     Altix – technologia dla niepełnosprawnych

http://www.altix.pl/

 

Ø     Cennik sprzętu dla osób niewidomych i niedowidzących

http://www.ece.com.pl/cennik/niewidomi.html#powiekszacze

 

Ø     Firma Ivo – dystrybutor syntezatorów

http://www.ivo.pl/

 

Ø      Komputer dla Homera

http://www.komputerdlahomera.pl/

 

Ø      Polski Związek Niewidomych – Sprzęt i technologie – Sprzęt rehabiblitacyjny

http://www.pzn.org.pl/now/index.php

 

Ø      Sprzęt dla osób Niewidomych i Niedowidzących – Oprogramowanie - Zoom Text

http://www.ece.com.pl/niewidomi/programy/zoomtext.html

 

Ø     Syntalk

http://www.neurosoft.pl/

 

Ø      TyfloNet – serwis dla niewidomych i o niewidomych – luty 2006

http://tyflo.net/?m=200602

 

 

[1] Lechowicz A. : Komputerowe wspomaganie procesu komunikacji niewerbalnej dzieci z wieloraką niepełnosprawnością. Warszawa : WSiP, 2005.

 

Oprac. Joanna Ambroży

 

Strona główna  O Bibliotece  Aktualności Biblioterapia  Nabytki  Katalogi  Bazy Danych  Czasopisma  Linki 
Archiwum  Galeria  Kolegium Nauczycielskie

Aktualizacja 05.07.2006